Yapay Zekâ Veri Merkezleri Dünyanın Su Kaynaklarını Tehdit Ediyor: Yerel Halktan Küresel Direniş

Teknoloji | Dünya

Yapay zekâ teknolojilerinin hızla gelişmesi, dünya genelinde büyük veri merkezlerine olan ihtiyacı artırıyor. Ancak bu merkezlerin çalışması için gereken yüksek miktardaki su, özellikle kuraklık yaşayan bölgelerde ciddi tartışmalara neden oluyor.

Google, Microsoft ve diğer teknoloji şirketlerinin yeni veri merkezi yatırımları, bazı ülkelerde yerel halkın tepkisiyle karşılaşıyor. Tepkilerin temel nedeni, veri merkezlerinin sunucuları soğutmak için milyonlarca litre su tüketebilmesi ve bu tüketimin yerel halkın içme suyu kaynaklarıyla rekabete girmesi.

Yapay Zekâ Neden Bu Kadar Fazla Su Tüketiyor?

Yapay zekâ sistemleri, çok sayıda güçlü işlemci ve grafik işlem birimi (GPU) kullanılarak çalıştırılıyor. Bu donanımlar yoğun işlem yaptıkları sırada yüksek miktarda ısı üretiyor. Sunucuların aşırı ısınmasını önlemek ve kesintisiz çalışmasını sağlamak için sürekli soğutma gerekiyor.

Bazı veri merkezlerinde bu işlem su kullanılarak gerçekleştiriliyor. Haberde aktarılan verilere göre:

• Büyük ölçekli bir veri merkezi günde 1 ila 5 milyon galon (yaklaşık 3,8 ila 18,9 milyon litre) su tüketebiliyor.
• Bu miktar, yaklaşık 10 bin ila 50 bin kişinin günlük su kullanımına karşılık gelebiliyor.
• Yapay zekâ sistemlerinde kullanılan güçlü GPU'lar, geleneksel sunuculara göre daha fazla ısı ürettiği için soğutma ihtiyacını artırıyor.

Veri merkezlerinde kullanılacak suyun belirli bir temizlik düzeyinde olması gerekiyor. Şirketler açısından belediyelerin içme suyu şebekelerinden yararlanmak, özel su arıtma sistemleri kurmaktan daha kolay ve ekonomik olabiliyor. Bu durum, veri merkezleri ile yerel halkı aynı su kaynakları için karşı karşıya getirebiliyor.

Şili'de Google'ın Veri Merkezi Projesine Halktan Tepki

Haberdeki en dikkat çekici örneklerden biri Şili'de yaşandı. Google, Santiago yakınlarındaki Cerrillos bölgesinde 200 milyon dolarlık bir veri merkezi kurmayı planladı. Ancak proje, bölge halkının tepkisiyle karşılaştı.

Google'ın kendi tahminlerine göre tesisin saniyede 169 litre su tüketmesi bekleniyordu. Bu miktar, tesisin yalnızca bir günde yaklaşık 80 bin kişinin bir yılda içme amacıyla kullandığı su kadar tüketim yapabileceği anlamına geliyordu.

Üstelik projenin su ihtiyacının, 2005 yılından itibaren su çıkarılması sınırlandırılmış bir yeraltı kaynağından karşılanması planlanıyordu. Bölgede 2010 yılından beri devam eden kuraklık da tepkileri artırdı.

Yerel halkın oluşturduğu MOSACAT adlı çevre hareketi, projeye karşı kampanya başlattı. Aralık 2019'da yapılan yerel oylamada katılımcıların yüzde 49'u projeye karşı çıkarken yüzde 38'i destek verdi.

Google, daha sonra Şubat 2022'de veri merkezini su yerine hava soğutma sistemiyle çalıştırmayı öngören yeni bir proje sundu.

Uruguay ve Brezilya'da da Benzer Sorunlar Yaşanıyor

Şili'deki gelişmelerin ardından Latin Amerika'nın farklı ülkelerinde de benzer tartışmalar ortaya çıktı.

Uruguay'ın başkenti Montevideo, son 70 yılın en ağır kuraklıklarından biriyle mücadele ederken Google'ın Canelones bölgesinde veri merkezi kurma planı gündeme geldi.

Araştırmacıların incelemelerine göre Google'ın planladığı tesisin soğutma sistemleri için günde yaklaşık 2 milyon galon (7,6 milyon litre) su kullanılması öngörülüyordu.

Brezilya'da ise Fortaleza yakınlarındaki Caucaia bölgesinde, TikTok'un ihtiyaçlarına hizmet etmek üzere geliştirilen büyük bir veri merkezi projesi dikkat çekiyor.

Yaklaşık 10 milyar dolar değerindeki yatırımın büyüklüğünün 12 futbol sahasına karşılık geleceği belirtiliyor. Ancak proje, geçmişte sık sık kuraklık yaşayan bir bölgede gerçekleştiriliyor.

Teknoloji Şirketlerinin Yatırımları Neden Tartışılıyor?

Teknoloji şirketleri, veri merkezi yatırımlarının gerçekleştirildiği bölgelere ekonomik katkı sağlayacağını, istihdam yaratacağını ve yeni yatırımları beraberinde getireceğini savunuyor.

Ancak yerel halkın itirazları farklı noktalarda yoğunlaşıyor:

• Veri merkezleri çok büyük miktarda su tüketiyor.
• Yatırımların uzun vadeli istihdam katkısı sınırlı kalabiliyor.
• Yerel halkın içme suyu kaynakları üzerindeki baskı artabiliyor.
• Şirketlerin çevresel etkiler konusunda yeterli şeffaflık sağlamadığı ileri sürülüyor.

Haberde, benzer tepkilerin artık yalnızca Latin Amerika'da değil, ABD ve Avrupa'da da görülmeye başladığı belirtiliyor.

Peki Bu Ne Anlama Geliyor?

Yapay zekâ teknolojilerinin gelişmesi yalnızca bilgisayar işlem gücüne ve elektrik enerjisine değil, aynı zamanda su gibi doğal kaynaklara da daha fazla ihtiyaç duyulmasına neden oluyor.

Bugün yapay zekâ modellerinin eğitilmesi ve milyonlarca kullanıcıya hizmet verebilmesi için dünyanın farklı bölgelerinde büyük veri merkezleri kuruluyor. Bu tesislerin enerji ve soğutma ihtiyaçları, özellikle su kaynakları sınırlı bölgelerde çevresel ve toplumsal sorunlara dönüşebiliyor.

Dolayısıyla yapay zekâ yatırımlarının değerlendirilmesinde yalnızca teknolojik kapasite ve ekonomik kazanç değil, doğal kaynak tüketimi ve yerel halk üzerindeki etkiler de önem kazanıyor.

Haberde öne çıkan temel tartışma, yapay zekâ teknolojilerinin büyümesinin bedelinin yalnızca teknoloji şirketleri tarafından değil, bu yatırımların gerçekleştirildiği bölgelerde yaşayan insanlar ve doğal kaynaklar tarafından da karşılanıp karşılanmadığıdır.

Kaynak: Rest of World – Big Tech's thirst for water is sparking a global resistance
Yazar: Paris Marx | 22 Ekim 2026