Yapay Zekâ Bir Ürün Değil, İnternet Gibi Bir Altyapı Olabilir

Dolayısıyla yapay zekâyı genellikle bir ürün gibi düşünüyoruz. Bir siteye giriyoruz, sorumuzu yazıyoruz, cevabımızı alıyoruz ve çıkıyoruz.

Mozilla’nın Teknolojiden Sorumlu Başkanı Raffi Krikorian ise meseleye biraz farklı bakıyor.

Yapay zekânın geleceği birkaç büyük şirketin bize sunduğu ürünlerden ibaret olmayabilir. Tam tersine yapay zekâ zamanla internet veya Linux gibi temel bir altyapıya dönüşebilir.

Üstelik bunun ilk işaretleri şimdiden görülmeye başladı.

Açık Kaynak Yapay Zekâ Sandığımızdan Çok Daha Büyük

Açık kaynak denildiğinde insanların aklına bazen evinde bilgisayar başında kod yazan birkaç gönüllü geliştirici geliyor.

Fakat Krikorian’a göre yapay zekâ dünyasında durum artık bundan çok farklı. Açık kaynak ve açık ağırlıklı (open-weight) yapay zekâ modellerinin etrafında yüz milyarlarca dolarlık devasa bir ekonomik ekosistem oluşuyor.

Daha da ilginci, Şubat 2026’da Alibaba’nın açık kaynaklı Qwen modeli, kendisinden sonra gelen sekiz modelin toplamından bile daha fazla indirildi.

Yani aslında arka planda sessiz bir dönüşüm yaşanıyor. Biz kullanıcılar ChatGPT ve Claude kullanmaya devam ederken şirketler yavaş yavaş başka bir yöne doğru ilerliyor.

Bu Hikâyeyi Daha Önce Linux’ta Görmüştük

Krikorian burada çok güzel bir örnek veriyor: Linux.

Linux ilk ortaya çıktığında bugün sahip olduğu öneme sahip değildi. Bir işletim sistemi çekirdeği olarak başlayan proje, yıllar içerisinde dünyanın en önemli teknolojik altyapılarından birine dönüştü.

Google, Linux’u kullanarak Android’i geliştirdi. Bugün sunuculardan telefonlara, akıllı cihazlardan makinelerin içindeki küçük bilgisayarlara kadar sayısız sistemin temelinde Linux bulunuyor.

Krikorian’a göre açık kaynak yapay zekâda da benzer bir süreç yaşanabilir. Bugün ChatGPT gibi ürünler yapay zekânın görünen yüzü olabilir.

Ama gelecekte asıl büyük değişim, şirketlerin ve kurumların kendi sistemlerine yerleştirdikleri açık yapay zekâ modellerinden gelebilir.

Şirketler Neden Açık Modellere Yöneliyor?

Burada tüketici ile şirket arasında önemli bir fark var.

Sıradan bir kullanıcı için ChatGPT veya Claude kullanmak son derece kolay: siteyi aç, sorunu yaz ve cevabını al.

Bir şirket açısından ise işler biraz daha karmaşık. Özellikle insan kaynakları, finans, sağlık veya büyük şirketlerin bilgi teknolojileri departmanlarında çok hassas veriler bulunuyor.

“Verilerimi başka bir şirketin sunucusuna göndermek zorunda mıyım?”

Açık modeller burada büyük bir avantaj sağlayabiliyor. Şirket modeli kendi sunucusuna kurabiliyor, kendi güvenlik duvarının arkasında çalıştırabiliyor ve verilerinin dışarı çıkmasını engelleyebiliyor.

Üstelik sistemi kendi ihtiyaçlarına göre değiştirebiliyor.

Şirketler kullandıkları yapay zekânın kendi kontrollerinde olmasını istiyor.

Peki Çin Modellerine Neden Mesafeli Yaklaşılıyor?

Açık yapay zekâ dünyasının ilginç taraflarından biri de en güçlü modellerin önemli bir bölümünün Çin’den gelmesi.

Bu durum özellikle Batı ülkelerinde bazı soru işaretlerine yol açıyor:

• Modeli indirirsem verilerim Çin’e gider mi?
• Bu yazılım güvenli mi?
• İçinde kötü amaçlı bir kod olabilir mi?

Krikorian’a göre burada açık modellerin nasıl çalıştığının yeterince bilinmemesinden kaynaklanan bir kafa karışıklığı da var.

Çünkü açık bir modeli indirip kendi bilgisayarınızda veya sunucunuzda çalıştırmanız, kullandığınız verilerin otomatik olarak modelin geliştirildiği ülkeye gönderildiği anlamına gelmiyor.

Fakat Çin’e yönelik genel güven problemi, açık yapay zekâ tartışmasını ister istemez etkiliyor.

Eğer insanlar açık modellere bu kadar ilgi gösteriyorsa neden ABD, Avrupa veya Hindistan’daki şirketler bu talebi daha güçlü biçimde karşılamıyor?

Yapay Zekâyı Bir Ürün Olarak Görmek Hata Olabilir

Röportajın en dikkat çekici noktalarından biri de burada ortaya çıkıyor.

Krikorian, ABD’nin yapay zekâ konusunda temel bir sınıflandırma hatası yaptığını düşünüyor.

Yapay zekâya bir ürün gibi bakılıyor.

Oysa ona göre yapay zekâ giderek bir altyapıya dönüşüyor.

Eğer yapay zekâ gerçekten böyle bir noktaya giderse geleceğin en önemli sorusu “En iyi chatbot hangisi?” olmayabilir.

Dünyanın yapay zekâ altyapısını kim kontrol edecek?

Açık Kaynak ile Açık Ağırlık Aynı Şey Değil

Burada önemli bir ayrıntı da var.

Bugün “açık kaynak yapay zekâ” dediğimiz modellerin tamamı aslında tam anlamıyla açık kaynak olmayabilir.

Gerçek anlamda açık bir yapay zekâ sisteminde modelin hangi verilerle eğitildiğini, eğitim sürecinin nasıl gerçekleştiğini ve modelin nasıl değerlendirildiğini bilmemiz gerekir.

Fakat bugün birçok model aslında open-weight, yani “açık ağırlıklı”.

Bu modelleri:

• İndirebiliriz,
• Kendi bilgisayarımızda veya sunucumuzda çalıştırabiliriz,
• Değiştirebiliriz,
• Kendi verilerimizle yeniden eğitebiliriz,
• Belirli bir alana göre özelleştirebiliriz.

Ama modelin en başından itibaren nasıl oluşturulduğuna ilişkin bütün ayrıntıları bilmiyor olabiliriz.

Bu nedenle açık yapay zekâ konusunda hâlâ gidilecek uzun bir yol var.

Asıl Devrim Yerel Yapay Zekâ Olabilir

Açık modellerin belki de en önemli avantajı burada ortaya çıkıyor.

Bugünün büyük yapay zekâ şirketleri doğal olarak en fazla gelir elde edebilecekleri pazarlara odaklanıyor.

Bu da çoğunlukla ABD, Avrupa ve Asya’nın büyük pazarları anlamına geliyor.

Peki daha küçük ülkeler? Yerel diller? Küçük topluluklar? Dünyada milyonlarca insanın konuştuğu ama internette yeterince temsil edilmeyen diller?

İşte açık modeller burada önemli bir fırsat sunabilir.

Bir ülke mevcut açık bir modeli alıp kendi diline, kültürüne ve ihtiyaçlarına göre geliştirebilir.

Aynı şey Afrika’daki veya Asya’daki yüzlerce dil için de yapılabilir.

Böylece yapay zekâ yalnızca birkaç büyük teknoloji şirketinin belirlediği bir teknoloji olmaktan çıkabilir.

Mozilla İnternette Yaptığını Yapay Zekâda da Yapmak İstiyor

Mozilla’nın bu konudaki yaklaşımı aslında Firefox’tan tanıdığımız felsefenin devamı.

Bugün Google arama motorlarında, Meta sosyal medyada, Amazon ise bulut bilişimde inanılmaz büyük bir güce sahip.

Buna rağmen internet tamamen kapalı bir sisteme dönüşmedi.

Firefox gibi açık alternatiflerin varlığı, şirketlerin internet standartlarını tamamen kendi çıkarlarına göre şekillendirmesini zorlaştırdı.

Mozilla şimdi aynı şeyin yapay zekâda gerçekleşmesini istiyor.

Açık modeller pazarın tamamına hâkim olmak zorunda değil. Belki pazarın küçük bir bölümünü oluşturmaları bile yeterli.

Çünkü güçlü bir alternatifin varlığı bile büyük şirketleri kullanıcıya daha fazla seçenek sunmaya zorlayabilir.

2031’in En Büyük Yapay Zekâ Şirketi Hangisi Olacak?

Röportajın sonunda Krikorian’a ilginç bir soru soruluyor:

2031 yılında dünyanın en büyük yapay zekâ şirketi ne yapıyor olacak?

Yeni modeller mi geliştirecek? Yapay zekâ ajanları mı üretecek? Yoksa altyapı mı sağlayacak?

Krikorian’ın tahmini oldukça ilginç.

Ona göre geleceğin büyük oyuncusu, şirketlerin kullanabileceği ve kendi ihtiyaçlarına göre değiştirebileceği açık bir yapay zekâ altyapısı sağlayan şirket olabilir.

Bugün Microsoft 365 veya Google Drive nasıl şirketlerin günlük işlerinin bir parçasıysa, gelecekte benzer şekilde yapay zekâ hizmetleri sunan platformlar ortaya çıkabilir.

Şirketler kendi yapay zekâlarını sıfırdan geliştirmek yerine bu altyapıyı kullanıp ihtiyaçlarına göre şekillendirebilir.

Belki de Chatbot Döneminin Henüz Başındayız

Bugün yapay zekâyı ChatGPT’deki sohbet kutusundan ibaret görmek çok kolay.

Ama internetin ilk yıllarını düşünün.

Bir zamanlar internet de birkaç web sitesinden ibaretmiş gibi görünüyordu. Sonra bankacılıktan alışverişe, eğitimden eğlenceye kadar hayatımızın neredeyse bütün dijital altyapısı internete taşındı.

Yapay zekâda da benzer bir süreç yaşanıyor olabilir.

Bugün chatbotlarla konuşuyoruz.

Yarın ise kullandığımız işletim sisteminden çalıştığımız şirkete, devlet kurumlarından otomobillere kadar her yerde arka planda çalışan yapay zekâ sistemleri görebiliriz.

O noktada önemli olan yalnızca hangi yapay zekânın daha zeki olduğu olmayacak.

Belki de Mozilla’nın anlatmaya çalıştığı şey tam olarak bu.

Yapay zekânın geleceği yalnızca daha güçlü modeller geliştirmekten ibaret değil.

İnternet gibi herkesin üzerine bir şeyler inşa edebileceği açık bir yapay zekâ altyapısı oluşturmak da en az modellerin kendisi kadar önemli olabilir.